نماز شب

admin ۳:۲۱ ق.ظ ۰

یکی از نقطه های آغاز در رسیدن به کمال ، التزام به نوافل و مستحبات است. نوافل یومیه ـ خصوصاً نوافل شب ـ نواقص نمازهای یومیه را مرتفع می سازد، روزه های مستحبّی نواقص روزه های ماه رمضان را برطرف می کند، صدقات مستحبّه کمبودهای واجبات مالی از قبیل زکات و خمس را رفع می نماید و … احتمال دارد که اعمال مستحبه مطلقاً در رفع نواقص کلیه فرایض و واجبات مؤثر باشد. در این مورد به چند حدیث اشاره می شود.
۱٫ گناهان انسان را محو می سازد، چنانکه خداوند متعال می فرماید: نماز بگذار در آغاز و انجام روز و ساعاتی از شب. زیرا نیکیها بدیها را از میان می برد… . »۱

و در حدیث آمده است که نماز مؤمن در شب گناهان روز او را از بین می برد.۲ و در بعضی نقلها آمده است که نماز وِتْر گناهان را از بین می برد.۳
۲٫ نواقص و کمبودهایی را که بر اثر غفلت یا قصور در فرایض و واجبات رخ داده است، جبران می‎کند. مثلاً نوافل یومیه ـ خصوصاً نوافل شب ـ نواقص نمازهای یومیه را مرتفع می سازد، روزه های مستحبّی نواقص روزه های ماه رمضان را برطرف می کند، صدقات مستحبّه کمبودهای واجبات مالی از قبیل زکات و خمس را رفع می نماید و … احتمال دارد که اعمال مستحبه مطلقاً در رفع نواقص کلیه فرایض و واجبات مؤثر باشد. در این مورد به چند حدیث اشاره می شود.
از امام باقر ـ علیه السّلام ـ نقل شده است که فرمود: « إنَّما جُعِلْتَ النّافلهُ لِیَتُمَّ بها ما یَفْسُد منَ الْفریضهِ ؛ نماز نافله برای آن قرار داده شده است که فساد و نقص فرایض را جبران کند. »۴
و در حدیث دیگر آمده است: «إنَّ تبارکَ و تعالی أتمَّ صلوهَ الْفریضهَ بصلوهِ النّافِلهِ ؛ خداوند تبارک و تعالی نماز واجب را با نماز نافله کامل کرده است. »

۳٫ موجب تقرّب به خداوند سبحان می شود، چنانکه می فرماید: «تَتَجافی جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّهِ أَعْیُنٍ جَزاءً بِما کانُوا یَعْمَلُونَ ؛ مؤمنان حقیقی شبها پهلو از بستر برمی دارند و خدای را با بیم وامید می خوانند و از آنچه روزیشان کرده ایم انفاق می کنند. پس هیچ کس نمی داند به پاداش اعمالشان چه نعمتها به عنوان چشم روشنی برای آنها در عالم غیب آماده شده است.»۷
و نیز می فرماید: «وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَهً لَکَ عَسى أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقاماً مَحْمُوداً ؛ پاسی از شب را برای ادای نافله بیدار باش، باشد که خدایت تو را به جایگاه پسندیده ای برگزیند. »۸
و در حدیث قدسی آمده است: «… و ما تقرَّب إلیَّ عبدٌ بشیْ ءٍ احبُّ إلیَّ ممّا افْترضْتُ علیهِ و انَّهُ لیتقرَّبُ إلیَّ بِالنّافلهِ حتی اُحبَّهُ فَإذا احْبیْتُهُ کُنْت سَمْعَهُ الّذی یسْمع بِهِ، و بصرهُ الَّذی یُبْصرُ بِهِ و لِسانَهُ الّذی ینْطقُ بِهِ وَیَدَهُ التَّی یَبْطِشُ بها، إنْ دعانی أجبتُهُ، و إنْ سَئلنی أعْطَیْتُهُ… ؛ هیچ بنده ای به عبادتی بهتر از فرایض و واجبات به من تقرّب نجسته است و او به وسیله نوافل به من تقرب می‎جوید تا جایی که من او را دوست بدارم؛ آنگاه که دوستش داشتم من گوش شنوای او و دیده بینای او و زبان گویا و دست توانای او خواهم بود، اگر مرا بخواند پاسخش می دهم و چنانچه چیزی از من بخواهد ارزانی اش می دارم.»۹
از رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ نقل شده است:«أشرف اُمَّتی حملهُ الْقرانِ و اصْحاب اللَّیلِ ؛ بزرگان و اشراف امّت من دو گروه اند: حاملان (: حافظان) قرآن، و شب زنده داران. »۱۰
پیامبر (ص) فرمود: «هنگامى که در نیمه شب انسان با خداى خود خلوت مى‏کند و مناجات مى‏نماید، خداوند دل او را نورانى مى‏کند و به ملائکه‏ها مى‏گوید: ببینید چگونه بنده من در نیمه شب با من خلوت کرده است؟ شما شاهد باشید او را آمرزیدم»
اعمال مستحبه و نوافل در صورتی مفید و مؤثر است که استمرار و تداوم داشته باشد، چنانکه در احادیث آمده است: هر عمل نیکی را که شروع می‎کنید حداقل آن را تا یک سال ادامه دهید۱۱ که تأثیر عمل در تداوم آن است.
و در حدیث دیگر آمده است : مداومت بر کار خیر آثار خوبی از آن ناشی می شود از جمله: ترک کارهای زشت ، پرهیز از لغزش و گناه ، حصول یقین ، حبّ نجات ، طاعت خدای رحمان ، تعظیم منطق و برهان ، دوری از وسوسه شیطان و پذیرفتن عدل و گفتار حق. اینها چیزهایی است که شخص خردمند از تداوم بر کار خوب به دست می آورد.۱۲
و در حدیث دیگر در اهمیت مداومت بر کار خیر از امام باقر ـ علیه السّلام ـ نقل شده است که آن حضرت همواره می فرمود: « هنگامی که بر کار خوبی خود را عادت می دهم دوست دارم که بر آن مداومت داشته باشم. چنانچه نتوانم آن را در شب انجام دهم قضای آن را در روز بجا می آورم و اگر در روز از من فوت شود در شب آن را قضا می کنم. به راستی محبوب ترین عمل نزد خدا عملی است که دوام داشته باشد.»۱۳

نماز شب از فضایل بسیارى برخوردار است و در روایات بدان تأکید فراوان شده است.
امام صادق (ع) فرمود: «شرف المؤمن صلاته باللیل و عز المؤمن کفّه عن اعراض الناس؛۱۴ شرافت مؤمن در گرو نماز شب است و عزت او در گرو خوددارى از ریختن آبروى دیگران است».
پیامبر (ص) فرمود:«همواره جبرئیل به نماز شب سفارش مى‏کرد تا گمان کردم که بهترین امت من هرگز نخواهند خوابید و شب زنده دار خواهند بود».۱۵
از وصایا و سفارش‏هاى پیامبر (ص) به على (ع) که همواره تکرار مى‏کرد، سفارش به خواندن نماز شب بود. ۱۶ على (ع) فرمود: «به ما اهل بیت دستور داده شده که به مردم طعام بدهیم و در گرفتارى‏ها مردم را یارى کنیم و هنگامى که مردم خوابیده‏اند، به نماز شب بایستیم». ۱۷
امام صادق (ع) فرمود: «هر کس نماز شب نخواند، مغبون خواهد بود».۱۸
پیامبر (ص) فرمود: «هنگامى که در نیمه شب انسان با خداى خود خلوت مى‏کند و مناجات مى‏نماید، خداوند دل او را نورانى مى‏کند و به ملائکه‏ها مى‏گوید: ببینید چگونه بنده من در نیمه شب با من خلوت کرده است؟ شما شاهد باشید او را آمرزیدم».۱۹
مردى خدمت امیرالمؤمنین (ع) آمد و گفت: من از نماز شب محروم شده‏ام. حضرت فرمود: گناهان تو مانع شده و توفیق را از تو سلب کرده است.۲۰
در روایات فوائدى از قبیل: پاک شدن گناهان، سلامتى بدن، وسعت رزق و رضایت پروردگار بر نماز شب آمده است. ۲۱
ابوحمزه ثمالی می گوید که امام ـ علیه السّلام ـ فرمود: هیچ نمازی بدون حضور قلب قبول نیست. من عرض کردم: فدایت شوم، همه ما هلاک شدیم؟ فرمود: نه، زیرا خداوند متعال این گونه عبادات را به وسیله نافله ها کامل می‎گرداند
نماز شب ۱۱ رکعت است. ۸ رکعت به نیت نافله شب، به صورت ۴ تا دو رکعتى مانند نماز صبح خوانده مى‏شود و ۲ رکعت به عنوان نماز شفع مانند نماز صبح و یک رکعت به نیت نماز وتر خوانده مى‏شود. و در قنوت نماز وتر بهتر است نماز گزار به ۴۰نفر دعا کند و بعد ۷۰ مرتبه استغفر الله ربى و اتوب الیه و سپس ۳۰۰ مرتبه العفو العفو بگوید، وقت نماز شب از نیمه شب است تا اذان صبح و هرچه به اذان صبح نزدیکتر باشد بهتر است .۲۲
در بیان فضیلت تهجد و قیام لیل و گریه و ندبه از خوف خدا و شوق او و نماز شب را اگر بخواهى، اخبار و آیات وارده در این باب کفایت مى‏کند.
از جمله روایات درباره شب زنده دارى، روایتى است که از امام باقر (علیه السلام) نقل شده که فرمود: از آنچه خداوند متعال به حضرت موسى (علیه‏ السلام) وحى کرد این است که فرمود: دروغ مى‏گوید کسى که مى‏پندارد که مرا دوست مى‏دارد و زمانى که تاریکى شب او را در آغوش مى‏کشد از من غافل شده و مى‏خوابد؛ اى پسر عمران! اگر مشاهده کنى کسانى را که در دل شب به خاطر من از خواب برمى‏خیزند در حالى که من حقیقت خود را بر آنان ممثل ساخته‏ام و با من سخن مى‏گویند از روى حضور (گویا مرا مى‏بیند) هر چند من عزیزتر از آنم که نزد کسى حضور (حسى و مادى) یابم. اى پسر عمران! ببخش براى من، از دیده‏ات اشک و از دلت خشوع و از بدنت خضوع و آن‏گاه در تاریکى‏هاى شب مرا بخوان که خدایت را نزدیک و پاسخگو خواهى یافت. ۲۳
پیامبر (صلى‏الله علیه و آله و سلم) فرمودند: آیا نمى‏بینید نماز شب‏خوانان را که چهره‏هایشان از همه مردم زیباتر و جذاب‏تر است؟ علتش آن است که آنان شب‏ها با خداى سبحان خلوت مى‏نمایند، پس خداوند متعال هم لباس نورانى بر آنان مى‏پوشاند.۲۴
فرآوری : زهرا اجلال
بخش دین تبیان
پی نوشت ها :
۱ – هود ، ۱۱۴٫
۲ – جامع احادیث الشیعه، ج ۷ ، صفحه ۱۰۷٫
۳ – همان، صفحات ۱۰۷، ۱۰۸٫ نماز وتر یک رکعت است که با آداب مخصوصه در پایان نوافل شب خوانده می شود. نوافل شب یازده رکعت است که هشت رکعت آن به نیت نماز شب و دو رکعت به نیت نماز شفع و یک رکعت به نیت نماز وتر خوانده می شود و ثواب و آثار فراوانی دارد.
۴ – جامع احادیث الشیعه ، ج ۷ ، صفحات ۱۱۶، ۱۱۸٫
۵ – جامع احادیث الشیعه ، ج ۷ ، صفحات ۱۱۶، ۱۱۸٫
۶ – همان، صفحه ۱۳۵٫
۷ – سجده ، ۱۶ ، ۱۷٫
۸ – اسراء ، ۷۹٫
۹ – جامع احادیث الشیعه، ج ۷ ، صفحه ۹۹٫
۱۰ – همان، صفحه ۱۰۲٫
۱۱ – اصول کافی، ج ۲ ، صفحات ۸۲، ۸۳٫
۱۲ – تحف العقول، صفحه ۱۴٫
۱۳ – مستدرک، ج ۱ ، صفحه ۱۵٫
۱۴ – میزان الحکمه، عنوان ۲۳۱۱ .
۱۵ – همان .
۱۶ – همان .
۱۷ – همان .
۱۸ – همان .
۱۹ – همان، عنوان ۲۳۱۲ .
۲۰ – همان، عنوان ۲۳۱۵ .
۲۱ – همان، عنوان ۲۳۱۴ .
۲۲ – تحریرالوسیله، ج ۱، ص ۱۳۶ .
۲۳- ارشاد القلوب، ج ۱ ، ص ۱۸۳ .
۲۴- بحار الانوار، ج ۸۷ ، ص ۱۵۹ .
منابع :
- پایگاه حوزه سایت تبیان
- محمد رضا مهدوی کنی – نقطه های آغاز در اخلاق عملی

فرستادن دیدگاه »

عضویت در خبرنامه

مطالب جدید بهشت مسلمین در ایمیل شما

به ما بپیوندیـــــد